Cuộc khủng hoảng niềm tin trên thị trường tài chính phố Wall đã tích tụ
lại vào cuối tuần qua, với những cuộc họp căng thẳng đầy những lời kêu
gọi và tối hậu thư. Kết quả là sự sụp đổ của một số tổ chức tài chính
huyền thoại nhất lịch sử nước Mỹ. "Thông tin kinh tế" xin giới thiệu
tường thuật của nhóm phóng viên báo International Herald Tribune về 5
ngày giải cứu không thành công ngân hàng Lehman Brothers, một ngân hàng
158 năm truyền thống với tổng tài sản mới đây còn là 700 tỷ USD.
Trong
lịch sử huyền thoại của mình, Lehman đã giành không ít vinh quang. Mới
đây nhất là các danh hiệu: Ngân hàng Đầu tư tốt nhất năm 2005 do tạp
chí Euromoney bình chọn; Công ty số 1 trong danh sách năm 2006 của tổ
chức xếp hạng doanh nghiệp Baron; Vị trí số 1 trong xếp hạng của tạp
chí Fortune về Công ty Chứng khoán Vinh danh nhất năm 2007…
Thứ Ba 8/9:
Chỉ
hai ngày sau khi Chính phủ Mỹ đoạt quyền kiểm soát hai tập đoàn tài
chính địa ốc lớn nhất nước là Fannie và Freddie, thị trường đã lo ngại
với điềm báo là Lehman Brothers sẽ gục, và lần này Chính phủ sẽ không
cứu. Trong lúc thị trường chứng khoán khắp thế giới hỗn loạn, làn sóng
bán tháo cổ phiếu Lehman đã làm giá giảm gần một nửa ngay trong ngày.
Thứ Tư 9/9:
 |
| Hai anh em Lehman sáng lập công ty cách đây 158 năm (ảnh: lehman.com) |
Các
nhân viên kiêu hùng của Lehman nín thở theo dõi Tổng giám đốc Richard
Fuld làm cuộc hội đàm qua điện thoại với các nhà tư vấn và đầu tư,
thông báo một quý thua lỗ lớn nhất trong lịch sử 158 năm của tập đoàn,
cũng như kế hoạch cứu tập đoàn khỏi bờ vực. Tâm điểm của kế hoạch là
tách Lehman làm hai phần “tốt” và “xấu” để loại bỏ phần rắc rối của tín
dụng địa ốc. Lehman cũng sẵn sàng bán đi gần hết bộ phận quản lý đầu tư
và cắt cổ tức cho cổ đông.
Nhưng
thông báo của Tổng giám đốc chẳng có gì mới. Vào cuối ngày, cổ phiếu
của Lehman giảm thêm 7%, tổng cộng giảm mất 55% trong 3 ngày.
Các
nhân viên, vốn nhất mực tin tưởng Lehman không bao giờ đổ, lúc đó bắt
đầu mở lý lịch ra tô điểm, gọi đến các công ty săn đầu người, và công
khai duyệt danh sách các lời mời của nơi khác.
Thứ Năm 10/9:
 |
| Gia nhập thị trường chứng khoán New York năm 1887 (ảnh: lehman.com) |
Ban
giám đốc thiết lập một phòng tác chiến tại trụ sở chính ở trung tâm
Manhattan. Niềm tin ngày càng suy giảm, Tổng giám đốc đẩy mạnh nỗ lực
thi hành kế hoạch bán một phần công ty. Một điều chưa bao giờ hình dung
được nay cũng xuất hiện: bán toàn bộ. Trong lúc đó, các nhân viên giao
dịch được lệnh tập hợp hồ sơ để khách mua có thể bắt đầu xem xét tình
hình công ty.
Khi
giá cổ phiếu đã hạ đến tận cùng là 4 USD, các khách mua mới từ chỗ nấp
nhảy ra, gồm ngân hàng Barclays của Anh, Bank of America, và hàng loạt
quỹ đầu tư khác. Vừa chứng kiến Chính phủ đã hỗ trợ vụ bán nóng ngân
hàng Bear Stearns cho J.P. Morgan, và vụ Chính phủ đổ tiền vào Fannie
và Freddie vài ngày trước, mọi người đều hướng đến sự trợ giúp của Ngân
hàng Trung ương để thương vụ này được thuận lợi. Trong lúc đó, thị
trường đã xem xét bước tiếp theo của chuỗi domino, lọt vào tầm ngắm là
Merrill Lynch và AIG, cả hai đều có tiền trong Lehman, và Washington
Mutual, một quỹ đầu tư khổng lồ đã khó khăn từ lâu nhưng vẫn chưa tìm
được nguồn vốn bổ sung.
Thứ Sáu 11/9:
 |
| Trụ sở tại New York (ảnh: lehman.com) |
Tình
thế của Lehman gây một làn sóng hoảng sợ mới trên khắp thị trường. Vào
6 giờ tối, Ngân hàng Trung ương triệu tập một cuộc họp khẩn cấp để thảo
luận kế hoạch cứu Lehman và ổn định lại thị trường. Tham dự cuộc họp là
lãnh đạo và bộ tham mưu cao cấp của 10-15 ngân hàng hàng đầu, trong đó
có JP. Morgan, Credit Suisse, Goldman Sachs, Merrill Lynch, Morgan
Stanley, Barclays, Deutsche Bank, Ngân hàng Hoàng gia Canada, Bank of
America, và Citigroup. Đương nhiên, đại diện của Lehman không tham dự.
Từ
vài tháng trước, Bộ Tài chính và Ngân hàng Trung ương đã chuẩn bị tinh
thần cho sự gục ngã của Fannie và Freddie. Một số người tin là Lehman
đã làm Chính phủ bị đột ngột và không có kế hoạch phòng bị.
“Chính
phủ nghĩ là mình đã cứu Fannie và Freddie, thì thị trường cũng phải có
hành động tương tự để ổn định lại,” theo lời của một nhân vật không
được phép tiết lộ tên vì tổ chức của ông cũng tham gia thảo luận.
“Chính phủ nghĩ là lãnh đạo Lehman đã có cách kiểm soát tình hình.”
Nhưng
kim đồng hồ vẫn nhảy. Trong suốt hai giờ họp, Giám đốc Geithner của
Ngân hàng Nhà nước bang New York cũng với Bộ trưởng Tài chính Paulson
tỏ thái độ nghiêm khắc. Họ nhấn mạnh Chính phủ sẽ không chi ra tiền
ngân sách. Geithner tuyên bố không thương xót: Cần có giải pháp của
ngành, bất kể là gì. Đây không phải nói về một ngân hàng, đây là nói về
cả ngành. Nếu các vị không tạo được giải pháp, kế tiếp sẽ đến lượt các
vị.
Hầu hết các ngân hàng im thít. Nhưng một số lên tiếng: tại sao họ phải bỏ tiền ra can thiệp khi Lehman đã tự mình tạo ra sự cố?
Có
ba ngân hàng tỏ ý muốn đứng ra mua, nhưng HSBC nhanh chóng rút lại ý
định. Còn lại Bank of America và Barclays, cả hai nêu rõ là họ chỉ mua
nếu Chính phủ đồng ý chịu một phần lỗ. Chính phủ đã chi 30 tỷ USD để hỗ
trợ vụ JPMorgan Chase mua nóng Bear Stern, Chính phủ cũng bỏ ra 200 tỷ
USD để cứu Fannie và Freddie ngay tuần trước đó thôi?
Nhưng
cả hai vị đại diện Chính phủ tỏ ra rất rắn: sẽ không tham gia vụ này.
Khi mọi bên đều không lui bước, một điều đã rõ: Lehman chỉ còn là một
xác chết.
 |
| Trụ sở tại châu Âu (ảnh: lehman.com) |
Geithner báo cho các công ty bắt đầu lên kế hoạch thanh lý có trật tự. Lehman Brothers thuê ba chuyên gia viết kế hoạch phá sản. Phiên
họp giống như cách đây 10 năm các lãnh đạo phố Wall đã ngồi bàn cách
cứu LTCM, một quỹ đầu tư đã lún quá sâu vào chứng khoán phái sinh và
các khoản đầu tư có vấn đề. Thất bại lần đó đã gây một làn sóng sốc cho
thị trường toàn cầu.
Nhưng
thất bại của Lehman lần này còn đe dọa mạnh hơn. Đây là một tổ chức
khổng lồ với đối tác khắp thế giới. Tệ hơn nữa, hồi giải cứu LTCM, các
ngân hàng của phố Wall còn mạnh khỏe. Lần này, họ đều đang tơi tả.
Thứ Bảy 12/9:
Chưa
đầy 9 giờ sáng, đoàn xe VIP đã tụ lại trước Ngân hàng Nhà nước bang New
York cho một cuộc họp nhiều giờ. Ngay từ đầu, Geithner nhắc lại thông
điệp hôm trước: Các vị phải hợp sức để bảo vệ sức khỏe cho thị trường,
phải làm ngay để không ai động đến các vị.
Trong
lúc đó, các lãnh đạo của phố Wall huy động nhân lực để rà soát số tiền
đã bỏ vào Lehman và các tổ chức khác đang có vấn đề. Các nhà giao dịch
bắt đầu mở chiến dịch tìm các ngân hàng có liên quan với Lehman để cách
ly với họ. Những chuyên gia 2-3 chục năm kinh nghiệm đã dùng từ “khiếp
sợ”, “khủng khiếp”, hay “kinh hoàng” để mô tả tình hình.
Bắt
đầu hình thành sơ lược hai giải pháp. Thứ nhất là các ngân hàng và công
ty môi giới tiếp tục giao dịch với Lehman, để ngân hàng này có một giai
đoạn nhiều tháng hồi phục vết thương. Thứ hai là cuộc giải cứu dũng
cảm, ngân hàng Barclays hoặc Bank of America sẽ mua phần còn tốt của
Lehman, trong khi liên minh 10-15 ngân hàng sẽ chia sẻ phần lỗ.
Vào
3 giờ chiều, Bộ trưởng Paulson triệu tập họp. Nỗi hoảng sợ đã lan đến
các công ty khác. Tập đoàn bảo hiểm khổng lồ AIG cần huy động 30-40 tỷ
USD để tránh bị mất hạng tín dụng và có thể dẫn đến cái chết nhanh
chóng. Tình hình tài chính của Washington Mutual cũng xấu đi rất nhanh.
Sự nguy cấp của Lehman và một số công ty sẽ tạo làn sóng sốc đến thị
trường toàn cầu.
 |
| Trụ sở tại Tokyo (ảnh: lehman.com) |
Để
hạn chế tác động thị trường, một số ngân hàng đề nghị Ủy ban Chứng
khoán (SEC) ra lệnh cấm bán khống, một hình thức đặt cược vào sự xuống
giá. Nhưng SEC từ chối. Một số lo ngại là cả các công ty tương đối mạnh
khỏe như Merrill Lynch, Morgan Stanley, thậm chí Goldman Sachs, cũng bị
cuốn theo cơn lũ.
Đến
tối, Bank of America tuyên bố bỏ cuộc. Họ nhất định đòi Chính phủ phải
trợ giúp thì mới thảo luận mua. Đồng thời, hy vọng vào Barclays lại
mạnh lên. Nhưng cuộc thảo luận vẫn còn gì đó chưa rõ.
Chủ Nhật 13/9
Điểm
chưa rõ lộ ra: tại Ngân hàng Trung ương, Barclays tuyên bố với các ngân
hàng là họ rút lui. Lý do là trước sáng thứ Hai thì không thể có cuộc
bỏ phiếu phê chuẩn của cổ đông theo luật của Anh. Một người dự họp cho
biết là Cơ quan Dịch vụ Tài chính (cơ quan quản lý nhà nước về chứng
khoán của Anh) đã khuyến cáo Barclays không tham gia vụ này. Người phát
ngôn của Barclays từ chối bình luận.
Vào
2 giờ chiều, Barclays chính thức rút lui. Trong khi Bank of America vẫn
không tham gia, thì lãnh đạo của họ đã họp riêng với Merrill Lynch để
lên kế hoạch sáp nhập hai công ty.
Tất
cả đã dọn đường để Lehman phá sản và thanh lý tài sản. Mục tiêu đến giờ
chỉ còn: làm sao để cho Lehman tiêu tan mà không hỗn loạn thêm.
Sáng thứ Hai 15/9, Lehman Brothers chính thức đệ đơn phá sản lên Tòa án Phá sản New York
Minh Thành | Theo vietnamnet